زمستان است اما درختان انار شکوفه داده اند. طبیعت نه آن گونه است که پیش از این بود. گوییاین بلایی بر این مردم نازل شده. نسل این قوم به خطر افتاده. خبری از مولود پسر نیست. وعده داده اند که روزی بانویی به دنیا خواهد آمد و حیات مردم این دیار را پس از سال های دور و دراز سامان خواهد بخشید. «بانوی موعود» این قوم امشب متولد خواهد شد... حال سال ها از تولد او می گذرد. بانو، پابه ماه است. پا به ماه مولود دو پسر. اما دریغ که باید به همین زودی داغدار یکی از فرزندان خود باشد. از این رو نام یکی از دو فرزند خود را «گِدرلی» (رفتنی) و نام دیگری را «گالارلی» (ماندنی) می گذارد.

اشاره- آن چه خواندید قسمتی از محتوای داستانی نمایشنامه «آلین یازیسی» ( رثای آل) نوشته «محمد رمضانی» است. نمایشی با محتوای ترکی اساطیری و با انبوهی از دیالوگ های شاعرانه. «آلین یازیسی»  کاری است از گروه نمایشی«سایا». «سیروس مصطفی» کارگردان تبریزی این نمایش ترکی را کارگردانی می کند. مصطفی متولد اردیبهشت1357 تبریز است. او فوق لیسانس کارگردانی از دانشگاه هنر و معماری تهران دارد. مصطفی یکی از فعال ترین چهره های جوان نمایش استان، در سال های اخیر است. بازیگری بیش از 50 نمایش و کارگردانی 15 اثر نمایشی از جمله فعالیت های هنری او محسوب می شود. سوگنامه قوبیلای، مراسمی برای یک دوست، چمچه خاتون و سکوت اتلو نمایش های اخیر گروه سایا است که در سال جاری به اجرا درآمده و مورد استقبال مخاطبان تئاتر واقع شده است.

آن چه می خوانید، گفتگوی خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) منطقه آذربایجان شرقی با سیروس مصطفی در مورد نمایش «آلین یازیسی» است.

اولین چیزی که از دیدن نمایشتان به ذهنم رسید؛ شعر شهریار بود. اوغول دوغوب درده سالان دنیادی. موضوع کارتان ملهم از این کار بود؟

نه! این یک ذهنیت اتفاقی است. بعلاوه داستان این نمایش محتوای کهن و اساطیری دارد و حتی بعید نیست که شهریار از آن تاثیر گرفته باشد.

چطور به فكر «آلین یازیسی» افتاديد؟ ايده اولیه كار چطور شكل گرفت؟

«آلین یازیسی» نوشته «محمد رمضانی» است که حقیقتاً یکی از بهترین نمایش نویس های کشورمان به شمار می روند. آغاز کار این طور بود که قصد داشتم نمایش مرتبطی برای دوره فوق لیسانسم داشته باشم. با صحبت هایی که با آقای رمضانی داشتم؛ ایشان نمایشنامه «آلین یازیسی» را پیشنهاد دادند. با این که خود ایشان قبلاً حدود یک سال روی این نمایشنامه کار کرده بودند؛ اما برای این که روایت کلی اثر به موقعیت ادبیات نمایشی نزدیک تر شود؛ از من خواستند تا نمایشنامه را بخوانم و نظرم را به ایشان انتقال بدهم.

«آلین یازیسی» از معدود کارهای جدی ترکی است. گروه بازیگری با زبان کار چطور کنار آمدند؟ منظورم زبان خاصی است که نمایش دارد.

گروه بازیگری، از میان بازیگران خوب و مسلط تئاتر انتخاب شد. بعد از به دست آمدن متن اصلی، نمایش نامه را در اختیار تک تک بازیگران قرار دادم. در این چند ماه اخیر بیش از 70 جلسه تمرین فشرده داشتیم که حدود 25 جلسه آغازین آن مختص دورخوانی متن بود. ضمن این که با توجه به حساسیتی که به شخصه در مورد «زبان» دارم؛ از کارشناس زبان نیز استفاده کردیم.

تمرین را از کی شروع کردید؟

کار خوانش نمایشنامه حدود هشت ماه طول کشید. هشت ماه تمام متن را می خواندیم و همفکری می کردیم و در هر بار خوانش، تغییرات مورد نظرمان را اعمال می کردیم. به طوری که حدود شش ورژن از حالت ابتدایی متن به دست آمد و متن 44 صفحه اولیه به یک متن صیقل خورده 18 صفحه ای رسید. بعد از رسیدن به متن اصلی، بازیگران را انتخاب کردیم و از اردیبهشت امسال تمرین ها را آغاز کردیم.

خیلی ها منتظر حضور نمایش تان در جشنواره استانی تئاتر بودند. اما ظاهراً چند بار وقفه در تمريناتتان داشتيد. در جشنواره هم حضور نداشتيد.

درست است. می خواستیم کار راه به جشنواره استانی تئاتر برسانیم که دو سه روز مانده به بازبینی گفتند یک سری تغییر و تحولات در شورای نظارت و ارزشیابی اداره ارشاد اعمال شده و بازبینی نمایش ها به بعد از معرفی شورای جدید موکول شده است. بنابراین تمرین ها باز هم متوقف شد. پس یک وقفه مشخص شد که شورا عوض نشده و همان ترکیب دوستان قبلی همچنان هستند و امکان بازبینی هست. بنابراین با صحبت هایی که با گروه شد قرار شد که تمرینات را از سر بگیریم. علاوه براین، خودم هم در یک مقطع درگیر یک تله تئاتر دیگر بودم که باعث وقفه تقریبا دو ماهه در کار شد ولی به لطف خدا تمرین ها را از سر گرفتیم و حالا منتظر بازبینی و نتیجه آن هستیم.

در مورد زبان بحث مهمی كه -حتي به نوعی در شعر تركي معاصر هم مطرح- است؛ رسيدن به يك زبان معيار و تعريف شده است. با توجه به اين كه زبان اين نمايش مهمترين ويژگي آن به شمار مي رود؛ چطور به زبان معيار مورد نظرتان دست يافتيد؟

ببینید... ما در ادبیات نمایشی فارسی، یک زبان واحد و معیار داریم که کار نمایش را راحت می کند. اما در ادبیات نمایشی ترکی، این زبان معیار وجود ندارد. در کارهای نمایشی ترکی از طرفی زبان ادبی و فاخری را داریم که به کار بردن آن، مخاطب را منحصر به یک گروه خاص و محدود -از قبیل شاعران ترکی سرا و دانشجویان ادبیات ترکی- می کند. از طرف دیگر هم زبان محاوره و مرسوم مردم را داریم که بار ادبی نداشته و بی شک متناسب با یک روایت فاخر نمایشی نیست. در  این کار با مشاوره دوست خوبم «آیدین سردارنیا» سعی کردیم با دوری از این افراط و تفریط، به یک زبان میانگین برسیم. زبان شسته رفته ای که از طرفی بار ادبی ارائه یک تراژدی فاخر را داشته باشد و از طرف دیگر بتواند با مخاطب ارتباط برقرار کند. البته همین مسئله کلی از وقت و انرژی مان گرفتیم ولی به هر حال توانستیم به یک زبان معیار و میانگین تمیز برسیم.

چرا كارهاي نمايشي جدي تركي، تا حالا آن طور كه بايد  كار نشده است؟ حداقل اين كه آن استمرار لازم را نداشته است.

اتفاقاً هیچ وقت فشار، مخالفت یا حساسیتی در مورد اجرای نمایش ترکی از طرف هیچ فرد یا مجموعه ای در کار نبوده است. در سال های اخیر کارهایی هم  شده است. اما همان طور که گفتید آن استمرار و تکرار لازم را نداشته است. علت این است که در تبریز ادبیات نمایش ترکی نداریم. در این مورد کم کاری شده است. اگر نمایش نامه نویس های ما در موضوعات مختلف از قبیل دفاع مقدس، مذهبی، جدی، کمدی تراژدی و ... نمایش ترکی بنویسند؛ من فکر می کنم در این صورت تبریز، در تئاتر هم مثل موسیقی و نقاشی و خیلی دیگر از هنرها، یک شهر صاحب مکتب خوهد بود. ما امکانات مناسبی داریم. هنرمندان خوبی هم داریم. اما کار از یک جایی می لنگد و آن هم از طرف ادبیات نمایش ترکی است.

وضعیت تئاتر استان را چطور مي بينيد؟

در این شهر هنرمندان خوبی داریم. امکانات تئاتری مان هم نسبت به سایر شهرها خوب است. معضلی که در حوزه تئاتر -و البته در تمام کشور- هست؛ نبود تامین مالی اهالی تئاتر است. من از شما می پرسم: به نظرتان قرارداد اعضای یک گروه تئاتر شهرستانی، بعد از هفت ماه تمرین و قبول از بازبینی چقدر است ؟ کم! بسیار کم! واقعاً شرم می کنم از گفتن مبلغ آن.

معمولاً نمايش هاي شما، كارهاي پرتماشاگري هستند. به خصوص «مراسمی برای یک دوست» كه تابستان گذشته به روي صحنه رفت و تماشاگر خوبي هم داشت. با اين وجود پيش بيني تان از استقبال عمومي «آلین یازیسی» چطور است. اصلاً مخاطب تئاتر استاني را چطور مي بينيد؟

معمولاً ما در نمایشهایی که کار کردیم؛ با حداقل تبلیغات، حداکثر استقبال را داشته ایم. پیش بینی من این است که در اجرای عمومی اين كار هم مخاطب خوبي داشته باشيم. ببينيد... چند عامل مهم در استقبال مخاطب موثر است. یک عامل تبلیغات و به تبع آن بلیط فروسی است. یعنی این که –نه تنها اصحاب فرهنگ و هنر- بلکه حتی مردم حاشیه نشین شهر هم بدانند که برای دیدن تئاتر باید کجا بروند. در این شهر  بالاخره باید یک مکان ثابت برای تئاتر وجود داشته باشد تا گروه ها برنامه ریزی کنند و به صورت نوبت ماهانه در آن جا برنامه ارائه دهند.

مثل تئاترشهر تهران.

دقیقاً. جایی که ذهن مخاطب به آن عادت کند و اگر یک روز مهمانی از شهر دیگر داشت؛ بداند که برای دیدن تئاتر او را کجا ببرد.

و عامل دیگر...؟

عامل دیگر مخاطب شناسی است. باید بدانیم تماشاگر چه نوع نمایشی را دوست دارد ببیند. شک نکنید که ارائه یک اثر ضعیف می تواند یک ضدتبلیغ تمام عیار برای نمایش محسوب شود. باید سلیقه مردم را بدانیم. تجربه نشان داده که حتی وقتی فرهنگ و هنر سایر شهرها را به زبان خودمان به صحنه می بریم؛ مورد پسند مخاطب مخاطب واقع می شود. چون زبان برایش آشنا و محسوس است. حالا شما همین قضیه را به فرهنگ خودمان تعمیم بدهید. فرض کنید یک کار دفاع مقدس داشته باشیم در مورد بزرگانی چون شهید باکری، شهید شفیع زاده و ... خب این عزیزان همگی ترک زبان بوده اند. تصور کنید به صحنه آوردن این بزرگان  چقدر زیبا  و تاثیر گزار خواهد بود.

خب این ضدتبلیغی که اشاره کردید؛ در سال های اخیر، بیشتر در قالب کمدی هایی سخیفی بوده که نقش مهمی در سرکوب سلیقه نمایشی مردم داشته است.

این گونه کمدی ها هم به نوبه خود در قالب «کمدی فرس» (farce) یک کمدیِ تعریف شده است که باید باشد و به فعالیت خود ادامه بدهد. بحث این است که نباید این طور تصور شود که همه جریان تئاتر منحصر این قبیل آثار هستند.

در این نوع کمدی که اشاره کردید؛ ابتذال -به معنی پیش پا افتاده اش- چقدر تعریف شده است؟

اصلاً جنس این کارها ابتذال است. در تمام دنیا هم وجود دارد و کسی هم منکرش نیست. از این قبیل کارها به کمدی دون یا پست هم یاد می کنند که هدف از آن فقط و فقط خنداندن تماشاگر است. اما این طور نیست که همه کمدی ها از این جنس باشد. حرف من این است که در کنار آن، «کمدی فاخر» را هم داریم که نباید از آن غافل شویم. نباید به این ذهنیت دامن زده شود که نمایش ترکی الزاماً کمدی فرس است.

زمان دقیق اجرا مشخص شده است؟

البته هنوز نتیجه بازبینی به طور دقیق مشخص نیست. به شخصه دوست داشتم در اسفندماه اجرا بدهیم. اما در کل، با توجه به این که در ماه های محرم و صفر هستیم؛ این مقطع، موسم خوبی برای اجرا نیست و اغلب اجراهای این ماه ها، نمایش های خاصی را در بر می گیرند. از طرف دیگر تراکمی که در نوبت اجرای نمایش ها هست؛ تعیین زمان دقیق اجرا را مشکل می کند. اما مکان اجرا به طور قطع همین محل -سالن اصلی تالار تربیت- خواهد بود.

بسیار متشکرم جناب مصطفی از وقتی که برای این گفتگو اختصاص دادید. حرف آخر این گفتگو با شماست. بفرمایید.

من هم متشکرم از حضورتان در تمرین این کار. آرزوی موفقیت دارم برای تمامی اهالی تئاتر.

به گزارش ایسنا، سایر عوامل «آلین یازیسی» به شرح زیر است:

بازیگران: فیروز عاقلی، سعید ذوالفقاری، محمد مظهری، رقیه شادخواه،فاطمه منوچهری،  نسرین مرادی، شهاب رمضانی، یاسین آزاد خویی

نوازده-بازیگر: سجاد صادقی

دستیار اول و ویرایش متن: آیدین سردارنیا

دوم: علی شکیبا

مدیر صحنه: رسول ایران آزاد، وحید محمدی

طراح صحنه: هاله ذرخورد

سرپرست گروه: علی فتوحی

کاری از گروه نمایشی سایا

موسیقی: غلامرضا میرزازاده

 کاری از گروه نمایشی سـایـا

گزارش از خبرنگار ایسنا: فرشید باغشمال